جدیدترین اخبار :
  • فراخوان دعوت از پژوهشگران و محققان
  • دکتر حسن بیارجمندی سرپرست دانشگاه مذاهب اسلامی واحد گنبد کاووس: پیشرفت های علمی اهل سنت مرهون راهبرد تقریب است.
  • تقویت رویکرد حسابرسی عملکرد در نظام مسائل استان گلستان و حل آنها از جمله در حوزه فرهنگ تقریب مذاهب اسلامی در جلسه سرپرست دانشگاه مذاهب اسلامی گلستان با مدیرکل جدید دیوان محاسبات استان مطرح شد.
  • در آیین تکریم استادان دانشگاه چه گذشت
  • شورای بسیج اساتید دانشگاه مذاهب اسلامی اعضای جدیدش را شناخت

«الأزهر و الشیعه: التقریب الإسلامي في القرن العشرین»

دانشگاه | تاریخ خبر : 1399-10-24 | تعداد بازید :1162

باسمه تعالی

 

«الأزهر و الشیعه: التقریب الإسلامي في القرن العشرین»

یا «التقریب المذاهب الإسلامیّة في القرن العشرین: الأزهر و التشیّع محاولات و تحفّظات»

ترجمه کتاب «الازهر و الشیعه» اثر راینر برونر، نویسنده آلمانی، نخستین‌بار توسط  بتول عاصی و فاطمه زراقط در سال 2015 م در لبنان به زبان عربی انجام پذیرفت و «مرکز الحضاره لتنمیه الفکر الاسلامی» آن را منتشر کرد . در سال 2017م محمد صفار از کشور مصر ترجمه دیگری از آن، به دست داد که انتشارات تنویر در 525 صفحه آن را انتشار داد.

با وجود مباحث بسیاری میان وحدت گرایان و تقریب پژوهان شیعه و اهل‌سنت در قرن بیستم در مسیر ایجاد رویکرد همگرایی و یافتن زمینه مشترک همزیستی مسالمت‌آمیز، همانند این اثر نوشته نشده است که به بررسی دقیق این تلاش­ها و نتایج آن­ها پرداخته باشد. اهمیت کتاب برونر در به تصویر کشیدن تلاش­های شیعه و اهل‌سنت را در قرن بیستم برای ایجاد روابط نزدیک و یافتن نقاط مشترک است.

همچنین این کتاب آیینه­ای از روابط تقریبی میان دو کشور ایران و مصر است. بخش زیادی از کتاب وضعیت روابط دو مذهب (شیعه و اهل سنت) در پیش از انقلاب اسلامی در ایران و حوادث مصر قبل و بعد از انقلاب جمال عبدالناصر 1952م را بررسی می‌کند. نکته مهم کتاب اینکه تنها به ارتباط اهل سنت با شیعیان اثنی عشری می­پردازد. کتاب دارای یک مقدمه، ده فصل و یک نتیجه گیری است و با فهرست جامع و مفیدی از منابع دست اول و مآخذ به پایان می­رسد.

کتاب با بازآفرینی تاریخ سده نخست اسلام و زمینه‌ی اختلاف سنی - شیعه آغاز می­شود، سپس به فروپاشی خلافت بغداد در سال 656 ق توسط مغولان و فراهم شدن فعالیت بیشتر تشیع نسبت به گذشته اشاره دارد. در مسیر رشد و گسترش تشیع به این موضوع توجه و تمرکز می‌کند که تأسیس حکومت صفویان در 907 ق به این رشد کمک کرد تا اینکه نادرشاه افشار پس از صفویان به قدرت رسید و سیاست تقریب بین اهل سنت و تشیع را در مطرح کرد، حتی در این میان، سفرا و علمایی میان طرفین رد و بدل شد. تلاش­های نادر با قتل او ناتمام ماند و  تلاشی از سوی دو مذهب برای تقریب بین مذاهب دیده نشد.

در قرون نوزدهم و بیستم ، اهل سنت و شیعیان در مناطق تحت تسلط عثمانی برابر قدرت­های غربی، در بالکان، لیبی یا عراق به مبارزه برخاستند و به همگرایی مداوم روابط عثمانی و قاجار کمک کردند. به نوعی می‌توان گفت دشمن مشترک موجب وحدت آنها شد. با زوال خلافت عثمانی در ترکیه توسط مصطفی کمال آتاتورک در سال 1924م نزاع­های فکری و عقیدتی بر سر خلافت در جهان اسلام آغاز شد.

برونر فصل کاملی از اثر خود را به یکی از مهم­ترین کتاب­های تاریخِ رابطه میان اهل سنت و شیعیان در دوره مدرن یعنی کتاب المراجعات (بازبینی ها) اثر مرجع شیعه لبنانی، عبد‌الحسین شرف‌الدین (1957 - 1873 م) اختصاص داده است؛ کتاب المراجعات پاسخ­های گویای شرف الدین در جواب یک عالم بزرگ اهل سنت (سلیم بشری) است که برای نخستین بار در 1939م نوشته شده است. برونر پس از تحلیل دقیق تاریخی زندگی شرف‌الدین و تجزیه و تحلیل متنی کتاب، دیدگاهی تردیدآمیز درباره واقعی بودن (المراجعات) براساس پرسش‌های سلیم البشری و پاسخ های شرف الدین دارد.

در سال 1931 م، در کنفرانس اسلامی فلسطین روحانی شیعی عراقی به نام «آل کاشف الغطا» شرکت کرد. در این زمان مصر تأثیرگذارترین کشور مسلمان، در زمینه فرهنگی و سیاسی شناخته می‌شد. در اکتبر (1936 م) شیخ عبدالکریم زنجانی، دانشمند شیعه تبار ایرانی مقیم شهر نجف، در سفری کوتاه به قاهره رفت و با مصطفی المراغی، شیخ الازهر مهم­ترین شاگرد محمد عبده و تأثیرگذارترین فرد الازهر دیدار کرد. به گفته برونر، زنجانی علاقه­مند به تقریب میان مسلمانان بود، در حالی که مراغی برای گسترش نفوذ عربی و اسلامی مصر و احیای نهاد خلافت در قاهره تلاش می‌کرد.

گرچه با بازگشت زنجانی به نجف، نامه‌نگاری‌هایی میان او و مراغی ادامه داشت؛ اما تلاش نخستین آنها نتیجه ملموسی به همراه نداشت. در سال 1939 م شیخ محمدتقی قمی یکی دیگر از دانشمندان ایرانی با هیئت ایرانی همراه محمدرضا پهلوی، ولیعهد ایران، برای ازدواج با فوزیه، خواهر پادشاه فاروق به قاهره آمد. قمی در پی ملاقات با مراغی بود. از این رو توانست افزون بر المراغی با تعدادی از علمای جناح اصلاح طلب در الازهر دیدار کند. پس از مرگ مراغی، قمی توانست ارتباط خود را با گروهی از دانشمندان مصری مانند عبدالمجید سلیم، محمود شلتوت و السعیدی حفظ کند. سرانجام، تلاش­های قمی در ژانویه 1947 م در زمان شیخ مصطفی عبدالرازق (شیخ الازهر)؛ موجب تأسیس گروهی شد تا در قاهره فرقه­های اسلامی دیگر را به آن بپیوندند. در نهایت این اقدامات قمی که از سوی آیت الله بروجردی، مرجع تقلید شیعیان آن زمان حمایت می­شد موجب تأسیس نخستین دارالتقریب مصر شد.

مجمع تقریب با هدف تشویق به مبادلات فکری میان علمای اهل سنت و شیعه، حمایت از تدریس فقه جعفری در دانشگاه الازهر و ایجاد فضای آشنایی و آشتی میان عوام اهل سنت و شیعه شکل گرفت. مجله رسالة‌الاسلام (پیام اسلام) مهم­ترین رسانه­ها آن بود. اگرچه این گروه برای دستیابی به اهداف خود چندین روش را در نظر گرفتند.

با ریاست شیخ محمد الخضرحسین شیخ محافظه کار الازهر تلاش‌های دارالتقریب از رونق افتاد. در سال 1958م شیخ محمود شلتوت جانشین الخضر شد و اقدامات ضد تقریبی او را کنار گذاشت و کارهای شایسته­ای در جهت تقویت روابط اهل‌سنت و شیعه انجام داد. مهم­ترین گام در این مسیر مصاحبه شیخ محمود شلتوت با روزنامه لبنانی الحیات بود که در 17ربیع الاول 1378ق منتشر شد. برجسته­ترین پیام شیخ شلتوت تحمیل نکردن اسلام به پیروانش جهت پایبندی به آموزه (فقه) خاصی بود. و آن اینکه هر مسلمانی حق دارد از هرگونه آموزه‌های فقهی پیروی کند که با روش­های صحیح به مسلمانان می رسد و قوانین آن­ها به درستی مدون می‌شود. مسلمانی که از هر یک از این آموزه­ها تقلید می­کند می­تواند بدون سرزنش شدن به سنت دیگری برود. بعدها وی اعلام كرد كه پیروی از فقه جعفري، مانند هر مکتب اهل سنت جايز است. دیدگاه شلتوت دربردارنده تأثیرات سلفی اصلاح طلب و اعتقاد عمیق در پروژه تقریب بود. در حقیقت، نزدیک به همه دانشمندان اهل سنت از مراغی تا مصطفی عبدالرازق از ایده تقریب حمایت می­کنند. آن­ها علمای سلفی اصلاح طلب و نیرومند ترین صداها علیه جدایی و تفرقه کسانی مانند محب الدین الخطیب (در زمره یک سلفی) هستند.

معاونت پژوهش و فناوری اطلاعات/ مسعود بهرامیان

 

آرشیو اخبار
سامانه پیامکی و ایمیل

بازگشت به ابتدا